علمی-آموزشی (منطقه جناح)

بخش يازدهم

 اندام هاي حركتي

حركت بدن بر عهده ماهيچه هاست. اما ماهيچه ها براي حركت آسان تر و تندتر بايد به استخوان متصل باشند. ما كارها را با كمك ماهيچه ها انجام مي دهيم. ماهيچه ها به دو دسته تقسيم مي شوند. ماهيچه هايي كه به دلخواه حركت مي كنند مثل ماهيچه هاي دست و پا و ماهيچه هايي كه به دلخواه حركت نمي كنند مانند ماهيچه هاي بعضي از ماهيچه ها نيز اصلاً حركت ندارند. مانند ماهيچه هايي كه در ناحيه سر قرار دارند.

استخوان ها :

در بدن ما اسكلت وجود دارد. اسكلت بدن از تعدادي استخوان تشكيل شده است مانند استخوان هاي سر، دست، پا، جمجمه. اسكلت در بدن ما از اندام هاي ديگر بدن محافظت مي كند، راست نگه داشتن به كمك اسكلت صورت مي گردد و حركت بدن به كمك ماهيچه ها سريع تر صورت مي گيرد.

مفصل ها :

به محلي كه يك استخوان ديگر وصل مي شود مفصل مي گويند. ما مي توانيم دست و پا و انگلشتان خود را تكان دهيم زيرا هر يك از اين قسمت ها چند استخوان متصل به هم دارد.

آسيب هاي استخوان و ماهيچه :

استخوان ها و ماهيچه ها در سلامت بدن اثر بسياري دارند و براي محافظت از آنها بايد غذاي مناسب و ورزش فراموش نشود.

شكستگي استخوان :

استخوان ها به سبب افتادن از بلندي، تصادف با اتومبيل و يا افتادن چيزهاي سنگين روي بدن مي شكنند. استخوان ها گاه ترك بر مي دارند و گاه مي شكنند. پزشكان براي فهميدن نوع شكستگي از دستگاه خاصي استفاده مي كنند. اين دستگاه از استخوان هاي بدن عكس مي گيرد و براي جلوگيري از حركت استخوان، آن را گچ گرفته و مي بندند تا محل شكستگي پس از مدتي طولاني خوب شوند.

ماهيچه ها و استخوانها بايد به اندازه معيني حركت كنند و اگر فشار زيادي به آنها بيايد دچار آسيب شده و از حركت مي افتد. اگر به ماهيچه ها فشار زيادي بيايد محل اتصال آن به استخوان پاره شده و جايش ورم مي كند. گاه نيز سر استخوان از جاي خود در مي آيد. در اين حالت نيز ممكن است محل اتصال ماهيچه به استخوان پاره شود.

پرسش هاي بخش 11

سوالات تكميلي

در جاي خالي كلمات مناسب بنويسيد.

1- استخوان هاي سر از مغز محافظت مي كنند.

2- اسكلت بدن از تعداد زيادي استخوان درست شده است.

3- در سينه هم دنده ها از قلب و شش ها محافظت مي كنند.

4- مفصل هاي بدن انسان شكل هاي گوناگوني دارند.

5- براي نفس كشيدن ماهيچه هاي سينه بايد حركت كنند.

6- ماهيچه هاي قلب و معده و روده به دلخواه حركت مي كنند.

7- اگر بيشتر از اندازه به ماهيچه ها و استخوان فشار وارد شود، آنها آسيب مي بينند.

سوالات تشريحي

به پرسش هاي زير پاسخ كامل دهيد.

1- شكستن استخوان چه شكلي دارد؟

استخوان ها به دو صورت مي شكنند. شكستگي باز و شكستگي بسته.

2- ماهيچه ها براي حركت آسان تر و تندتر، به چه چيزي بايد متصل باشند؟

به كمك ماهيچه ها

3- چرا براي ساختن ساختمان، ابتدا قسمت هاي محكم يعني اسكلت آن را مي سازند؟

چون ساختمان بتواند سرپا بماند، ريزش نكند و عمر بيشتر داشته باشد.

4- چرا انگلشتان دست و شانه بيشتر از استخوان هاي ديگر از جاي خود در مي آيند؟

چون حركت دست و شانه بيشتر از جاهاي ديگر است و ضربه پذيري به دست و شانه بيشتر از جاهاي ديگر است.

5- استخوان هاي بدن در كجاها به هم وصل شده اند؟

اين استخوان ها در سر، دست، پا و تنه به هم وصل شده اند.

6- چرا ما مي توانيم دست و پا و انگشتان خود را حركت دهيم؟

چون هر يك از اين قسمت ها چند استخوان متصل به هم دارد.

7- چرا اندام شكسته را گچ مي گيرند؟

چون استخوان ها حركت نكنند و خوب به هم وصل شوند.

8- به كدام ماهيچه ها غير ارادي مي گويند؟

ماهيچه هايي كه حركت آنها تحت اختيار ما نيست. مثل ماهيچه هاي قلب، معده و روده.

9- چه وقت ماهيچه ها ورم مي كند؟

وقتي به ماهيچه ها فشار زيادي بيايد. محل اتصال آن به استخوان پاره مي شود و آن محل ورم مي كند.

بخش دوازدهم

 دستگاه گوارش

گوارش چيست؟

بدن انسان براي رشد و انجام كارهاي گوناگون به غذا نياز دارد. غذا به همان صورتي كه خورده مي شود براي بدن فايده اي ندارد بلكه ابتدا بايد به ذره هاي بسيار ريز تبديل شود. ريز شدن غذا و آماده شدن آن براي استفاده بدن گوارش نام دارد.

دستگاه گوارش :

گوارش در داخل اندام هايي مانند معده، روده و دهان صورت مي گيرد. به مجموع اين اندام ها دستگاه گوارش گفته مي شود.

دهان :

گوارش از راه جويدن غذا در دهان شروع مي شود. هنگام جويدن غذا به تكه هاي كوچك تر تقسيم مي شود. آب دهان هم به نرم شدن و خرد شدن غذا كمك مي كند. غذاي نرم تر آسان تر از راه گلو پايين مي رود. دندان هاي جلو غذا را مي برند. دندان هاي عقب غذا را خرد مي كنند. دندان هاي نوك تيز غذا را پاره مي كنند.

مري :

مري لوله اي است كه دهان را كه به معده وصل مي كند. غذاي جويده شده از راه مري به داخل معده مي رود. ماهيچه هاي مري غذا را به معده مي فرستند.

معده :

معده به شكل كيسه است. ديواره معده ماهيچه هاي زيادي دارد. غذا چند ساعت در معده مي ماند تا بيشتر گوارش پيدا كند. در معده هم مايعي وجود دارد كه به آن شيوه معده مي گويند. ماهيچه هاي معده با حركات خود، غذاي جويده شده را با اين مانع مخلوط مي كنند. شيوه معده غذاهاي گوشتي را گوارش مي دهد. در بيشتر غذاها آب وجود دارد. آب دهان، شيره معده و آبي كه مي نوشيم در نرم شدن غذا بيشتر تأثير دارند.

روده ها :

غذايي كه در معده گوارش پيدا مي كند كم كم وارد روده باريك مي شود. طول روده باريك 3 تا 4 متر است اما چون پيچيده شده در داخل شكم جا گرفته است. در روده هم مانند معده مايعي وجود دارد كه غذاهاي گوناگون را گوارش مي دهد. روده باريك مهم ترين قسمت دستگاه گوارش است.

خوني كه در اطراف روده ها جريان دارد. غذاي گوارش يافته را جذب مي كند. و اين خون همراه غذا در تمام قسمت هاي بدن حركت مي كند و غذاي دريافت شده از روده ها را به اندام ها مي دهد تا از انرژي آن استفاده كنند. قسمتي از غذا كه قابل گوارش و جذب نباشد از بدن دفع مي شود.

پرسش هاي بخش 12

سوالات تكميلي

در جاي خالي پاسخ هاي صحيح بنويسيد.

1- ريز شدن و آماده شدن غذا به صورتي كه براي بدن قابل استفاده باشد، گوارش نام دارد.

2- دندان هاي ما سه شكل نيش، پيش و آسيا دارند.

3- آب دهان هم به نرم شدن و خرد شدن غذاها كمك مي كند.

4- غذاي نرم تر آسان تر از راه گلو پائين مي رود.

5- غذاي جويده شده از راه مري به داخل معده مي رود.

6- ديواره معده ماهيچه هاي زيادي دارد.

7- غذايي كه در معده گوارش پيدا مي كند كم كم وارد روده باريك مي شود.

8- مهم ترين قسمت دستگاه گوارش روده باريك است.

9- قسمتي از غذا كه قابل گوارش و جذب نباشد از راه روده بزرگ دفع مي شود.

سوالات تشريحي

به سوالات زير پاسخ كامل دهيد :

1- وظيفه معده چيست؟

معده وظيفه دارد غذا را مدتي در داخل خود نگه دارد تا غذا گوارش بيشتري پيدا كند.

2- گوارش چيست؟ تعريف كنيد؟

ريز شدن غذا و آماده شدن آن به صورتي كه براي بدن قابل استفاده باشد، گوارش نام دارد.

3- دستگاه گوارش چيست؟

به مجموع اندام هايي مانند دهان، معده و روده كه غذا را براي بدن قابل استفاده مي كنند دستگاه گوارش مي گويند.

4- كار ماهيچه هاي معده چيست؟

ماهيچه هاي معده با حركات خود، غذاي جويده شده را خوب با شيره معده مخلوط مي كنند.

5- شيره معده چه غذاهايي را بيشتر گوارش مي دهد؟

غذاهاي گوشتي.

6- چرا بايد هر روز تعدادي آب بنوشيم؟

چون بدن انسان به آب احتياج دارد و ديگر اينكه آب در معده باعث مي شود تا غذا كاملاً نرم و آبكي شوند.

7- مري چيست؟ تعريف كنيد؟

مري لوله اي است كه دهان را به معده وصل مي كند و غذاي جويده شده از راه آن به معده مي رود.

8- خون چگونه غذا را به تمام بدن مي رساند؟

خون در تمام اندام هاي بدن گردش مي كند و غذايي كه از روده ها گرفته است به تمام اندام ها مي رساند.

9- كار دندان ها چيست؟

دندان ها كمك مي كنند تا غذاها بريده شده، له و خرد شده و براي گوارش آماده شوند.