بخش هشتم - آغازيان

به جز گياهان و جانوران، جانداران ديگر نيز هستند كه حركت مي كنند و براي رشد به غذا نياز دارند و تنفس مي كنند. اين جانداران كه بعضي از صفات گياهان و بعضي از صفات جانوران را دارند آغازيان ناميده مي شوند.


 


آغازيان ساختمان بدني ساده دارند و به علت كوچكي فقط با ميكروسكوپ ديده مي شوند. بعضي مانند باكتري فقط يك سلول دارند و بعضي ديگر پر سلولي هستند. آغازيان به شكل زير طبقه بندي شده اند:


جلبك ها، آغازيانِ گياه مانند:
جلبك ها به دليل آنكه بدنشان از گياهان ساده تر است در گروه آغازيان قرار گرفته اند ولي آنها نيز سبزينه يا كلروفيل دارند.
جلبك ها به رنگ هاي قرمز، سبز يا قهوه اي ديده مي شود. بيشتر جلبك هايي که در آب زندگي مي كنند تك سلولي هستند اما انواع پرسلولي نيز دارند. طول برخي از جلبك هاي پرسلولي دريايي به 60 متر مي رسد.


فايده ها:
جلبك ها غذاي جانوران آبزي هستند. از جلبك هاي دريايي موادي به دست مي آيد كه در صنعت مانند بستني سازي و تهيه خمير دندان به كار مي رود.


باكتري ها:
باكتري ها فراوان ترين جانداران روي زمين هستند. بعضي در آب، بعضي در خاك و بعضي در داخل يا روي بدن گياهان و جانوران زندگي مي كنند. به طور كلي در هر كجا كه موجود زنده باشد، باكتري ها نيز يافت مي شوند. در روي دست شما تعداد زيادي باكتري وجود دارد ولي شما نمي بينيد. باكتري ها فقط يك سلول بسيار كوچك هستند. باكتري ها به اشكال كروي، خميده و ‌ميله اي ديده مي شوند.


فايده ها:
1- درست كردن كود كه يكي از كارهاي مفيد با كتري هاي داخل خاك است. بعضي باكتري ها بدن موجودات زنده را تجزيه مي كنند و مواد آنها را به خاك مي دهند و گياهان اين مواد را مصرف مي كنند.

2-انسان از هزاران سال پيش بدون شناخت باكتري ها از آنها استفاده كرده و از آنها براي تبديل بعضي ميوه ها (مانند انگور) به سركه يا تبديل شير به ماست استفاده كرده است.


توليد مثل:
باكتري ها نيز توليد مثل مي كنند. از يك باكتري به دو باكتري و بعد به 4 باكتري و به همين شكل به سرعت تقسيم ادامه مي يابد. توليد مثل آنها گاه زياد و گاه كم است.

توليد مثل باكتري ها




قارچ ها:
قارچ ها موجودات زنده اي هستند كه مانند گياهان در يك جا ساكن هستند اما چون سبزينه ندارند نمي توانند غذا سازي كنند و به انواع مختلف مانند كپك ها و قارچ هاي چتري تقسيم مي شوند.


كپك ها:
كپك ها در روي نان و ميوه و مربا ديده مي شوند. كپك نوعي قارچ است كه ميوه يا چيزهاي ديگر را تجزيه كرده و مصرف مي كند.


قارچ هاي چتري:
قارچ هاي چتري روي چوب هاي پوسيده تنه درختان يا روي خاك ديده مي شود بيشتر قارچ هاي چتري كه در طبيعت يافت مي شوند. سمي هستند ولي در ميان آنها انواع خوراكي هم وجود دارد. قارچ ها به وسيله سلول هاي بسيار ريزي به نام هاگ توليد مثل مي كنند. هاگ در اندامي به نام هاگدان توليد مي شوند و پس از رسيدن يا پاره كردن ديواره هاگدان آزاد مي شوند.

اين هاگ ها همراه باد يا آب به نقاط مختلف مي روند. در هر جا كه رويش مناسبي داشته باشند، رشد كرده و قارچ هاي ديگري را به وجود مي آورند.


فايده ها و ضررها
فايده ها:
قارچ ها اهميت فراواني دارند. بعضي از آنها بسيار كوچك هستند و مانند باكتري، بدن گياهان و جانوران مرده را تجزيه مي كنند تا مواد مورد نياز خود را جذب كنند. موادي كه از تجزيه گياهان و جانوران مرده به دست مي آيد، به خاك بر مي گردد و دوباره وسيله مصرف گياهان مي شود. ما بعضي قارچ ها را مي خوريم و بعضي هم به جهت وجود دارويي به نام پني سيلين در امر پزشكي و براي كُشتن باكتري ها به كار مي روند.


ضررها:
انواعي از قارچ ها انگل گياهان يا جانوران مي شوند. اين قارچ ها به گياهاني مانند گندم، سيب زميني و بعضي از ميوه ها زيان مي رسانند. بعضي قارچ ها هم باعث بروز بيماري پوستي مي شوند.


مخمّر:
مخمّر قارچ ذره بيني است كه در خمير ترش نانوايي موجود است و توسط نانواها جهت پخت نان به كار گرفته مي شود .

 



  پرسش هاي بخش 8

1- بدن موجودات زنده تك سلولي چگونه است؟

بسيار ساده است و فقط از يك سلول ساخته شده است.

 

 

2- كدام دسته از جانوران در گروه آغازيان طبقه بندي مي شوند؟

باكتري ها، قارچ ها و انواعي از جلبك ها در گروه آغازيان قرار دارند. نوعي از جلبك ها كه ويژه گي گياهي دارند در گروه گياهان طبقه بندي مي شوند.

 

 

3- جلبك چيست؟

ساختمان بدن جلبك ها از گياهان ساده تر است. كلروفيل دارند و براي خود غذا مي سازند.

 

 

4- جلبك ها در كجا زندگي مي كنند؟

بيشتر جلبك ها در آب زندگي مي كنند و تك سلولي هستند.

 

 

5- جلبك ها در چه جاهايي مي رويند؟

در آب هاي شور و شيرين

 

 

6- باكتري ها در كجا زندگي مي كنند؟

باكتري ها در همه جا، آب، هوا، خاك و بدن جانداران زندگي مي كنند.

 

 

7- اندازه باكتري ها چقدر است؟

بسيار كوچك هستند به طوري كه در يك نقطه به اندازه سر سوزن 250 هزار باكتري جا مي گيرد.

 

 

8- باكتري ها چند نوع هستند؟

دو نوع هستند. ممكن است مفيد يا مضر باشند. باكتري هاي مفيد بقاياي موجودات زنده را تجزيه مي كنند و دوباره براي گياه قابل استفاده مي كنند. از باكتري هاي مفيد براي ساختن دارو و توليد مواد غذايي استفاده مي كنند. باكتري هاي مضر باعث بيماري و فاسد شدن غذا مي شوند.

 

 

9- باكتري ها چگونه توليد مثل مي كنند؟

با تقسيم شدن سلول زياد مي شوند.

 

 

10- قارچ ها چه ويژه گي هايي دارند؟

قارچ ها كلروفيل يا سبزينه ندارند و نمي توانند براي خود غذا بسازند. قارچ ها از گياهان و جانوران ميزبان غذاي خود را تأمين مي كنند. ديواره اسكلتي دارند.

 

 

11- قارچ چتري كجا زندگي مي كند؟

روي چوب هاي پوسيده، تنه درختان يا مواد پوسيده ديگر زندگي مي كند.

 

 

12- قارچ ها در چه شرايطي بهتر رشد مي كنند؟

قارچ ها در هواي مرطوب بهتر رشد مي كنند.

 

 

13- قارچ ها چه تفاوتي با گياهان دارند؟

قارچ ها كلروفيل يا سبزينه ندارند و نمي توانند براي خود غذا بسازند. قارچ ها، ريشه، ساقه و برگ دارند.

 

 

14- مخمرها از گروه كدام جانداران هستند؟

از آغازيان و در گروه قارچ ها هستند.

 

 

15- جلبك ها چگونه توليد مثل مي كنند؟

گاهي با قطعه قطعه شدن و گاهي مانند گياهان از تركيب سلول هاي نر و ماده جلبك جديد ايجاد مي شود.

 

 

16- مهم ترين عامل وجود باكتري ها و قارچ ها در طبيعت چيست؟

باكتري ها و قارچ ها بقاياي موجودات زنده را تجزيه مي كنند و اين مواد را براي گياهان و ساير جانداران قابل استفاده مي كنند.

 

 

17- چه موادي مي شناسيد كه در اثر وجود باكتري ها ايجاد مي شوند؟

ماست، سركه، الكل

علوم تجربي پنجم ابتدايي


  بخش يازدهم - انسان و محيط زيست

غذاهايي كه ما مي خوريم انرژي لازم را براي بدن ما، براي نشستن،‌ راه رفتن،‌ حركت كردن و صحبت كردن فراهم مي كنند.
غذاهاي ما به دو گروه تقسيم مي شوند:
1- غذاهاي گياهي
2- غذاهاي جانوري


يعني انرژي بدن ما از جانوران يا گياهاني كه مي خوريم تأمين مي شود. در سال هاي پيش آموختيد كه گياهان با استفاده از نور خورشيد غذاسازي مي كنند و گياه خواران از غذاي ساخته شده گياهان بهره مي گيرند و جانوران گوشتخوار نيز از گياه خواران تغذيه مي كنند. همه جانوران زنده اي كه از گياهان تغذيه مي كنند مصرف كننده ناميده مي شوند. روابط غذايي موجودات زنده را زنجيره غذايي مي نامند كه از سه حلقه تشكيل شده است :‌يک توليد كننده و حقله هاي دوم به بعد مصرف كننده.


شبكه غذايي چيست؟
در اين تصوير يك شبكه نمايش داده شده يعني شبكه اي كه در آن جانداران مختلف از نظر غذايي به يكديگر مربوطند كه به آن شبكه غذايي مي گويند. بنابراين هر يك از ما يك شبكه غذايي بزرگ هستيم. ما و همه گياهان و جانوراني كه غذاي ما را تشكيل مي دهند، اين شبكه بزرگ را به وجود مي آوريم.


محيط زيست:
هر چه در اطراف شما وجود دارد و بر زندگي شما اثر مي گذارد محيط زيست را تشكيل مي دهد. محيط زيست جانداران مختلف شبيه هم نيستند. بيشتر جانداران و گياهاني كه در مناطق مختلف كرده زمين زندگي مي كنند براي زندگي كردن در همان منطقه ساخته شده است. مثلاً جانداراني كه در جنگل مي كنند نمي توانند در بيابان زندگي كنند.


اثر انسان بر محيط زيست:
همه چيزهايي كه در طبيعت وجود دارند و انسان از آنها استفاده مي كند منابع طبيعي ناميده مي شوند. گياهان و جانوران منابع طبيعي زنده و هوا، ‌آب و خاك منابع طبيعي غير زنده هستند. مثلاً تا به حال تصور كرده ايد كه چند بار مي توان چمن را كوتاه كرد؟ چمن هميشه مي تواند بخش هاي بريده شده خود را جبران كند و به همين دليل هميشه در حال رشد است. اين منابع كه در صورت مصرف شدن خيلي زود جبران مي شوند منابع جبران شدني نام دارند. گياهان و جانوران نيز در صورت بهره برداري صحيح مي توانند جبران شوند. چون همه آنها معمولاً توليد مثل مي كنند.


جمعيت:
به مجموع افراد يك نوع از جانداران كه در جاي خاصي زندگي مي كنند جمعيت مي گويند.


تغييرات جمعيت:
در صورتي كه افراد يك جمعيت هيچ تغييري نكنند و تعداد افراد جمعيت هميشه يكسان بماند هيچ فردي نمي ميرد و هيچ نوزادي به دنيا نمي آيد. ولي همين دو عامل مرگ و مير باعث ايجاد تغيير در جمعيت مي شوند. در طبيعت جمعيت گياهان و جانوران معمولاً ثابت مي ماند چون عوامل كم كننده و زياد كننده تقريباً به طور متعادل حركت مي كنند.


جمعيت انسان:
انسان بر خلاف ساير موجودات زنده مي تواند از تأثير عوامل كاهش دهنده يا افزايش دهنده جمعيت بكاهد. اگر انسان مواد اضافي يا انرژي هايي مانند گرما و يا صدا را به محيط زيست خود وارد كند و با آنها سلامتي جانداران را به خطر بيندازد، محيط زيست را آلوده كرده است. هوا، آب، ‌خاك و مواد غذايي در معرض آلودگي قرار دارند. آبها نيز توسط ورود مواد زايد كارخانه ها،‌ كودهاي شيميايي و سموم شيميايي آلوده مي شوند. امروزه آلودگي آبگيرها، درياچه ها و تالاب ها به صورت يك مشكل اساسي براي محيط زيست در آمده است.

در محل زندگي به دليل وجود سر و صداهاي بلند كه براي گوش مضر است، آلودگي صوتي وجود دارد. شنيدن صداهاي بلند مانند صداي هواپيما و كاميون از نزديك، براي سلامتي ما مضر است.



  پرسش هاي بخش 11
جملات صحيح و ناصحيح را مشخص كنيد.

 

درست

نادرست

1- انرژي بدن ما از گياهان و جانوراني كه مي خوريم تأمين مي شود.

*

  

2- محيط زيست جانداران مختلف شبيه به هم است.

*

 

3- انسان براي وارد شدن به هر يك از محيط هاي زيستي در خود تغييرات ايجاد مي كند؟

  

*

4- ما نيز جزئي از يك شبكه بزرگ غذايي هستيم.

*

  

5- باكتري هاي تجزيه كننده موجودات در شبكه غذايي تأثيري ندارند.

 

*

 



  سؤالات تشريحي
1- كدام گروه از موجودات غذايي خود را مي سازند؟

گياهان
 



  2- توليد كننده و مصرف كننده مواد غذايي يعني چه؟

توليد كننده مواد غذايي گياهان هستند كه خودشان غذا مي سازند و مصرف كننده ها انسان و جانوران گياهخوار و گوشتخوار هستند.
 



  3- منظور از زنجيره غذايي چيست؟

رابطه غذايي بين موجودات مصرف كننده و توليد كننده را زنجيره غذايي مي گويند.
 



  4- در هر زنجيره غذايي چند توليد كننده و چند مصرف كننده وجود دارد؟

يك توليد كننده و چند مصرف كننده
 



  5- منظور از محيط زيست چيست؟

هر چيز كه در اطراف ما وجود دارد و بر زندگي ما اثر مي گذارد محيط زيست ما را تشكيل مي دهد.
 



  6- منظور از منابع طبيعي چيست؟

همه چيزهايي كه در طبيعت وجود دارند و مردم از آنها استفاده مي كنند منابع طبيعي هستند.
 



  7- چه منابعي جبران شدني هستند؟

گياهان، جانوران، اكسيژن از منابع جبران شدني هستند.
 



  8- جمعيت چيست؟

به مجموع افراد يك نوع از جانداران كه در جاي خاصي زندگي مي كنند جمعيت ناميده مي شوند.
 



  9- چرا جمعيت گياهان و جانوران معمولاً ثابت مي ماند؟

زيرا عوامل كم كننده و زياد كننده جمعيت تقريباً به طور متعادل عمل مي كنند.
 



  10- چه چيزهائي محيط زيست را آلوده مي كنند؟

مواد اضافي، خوراكي ها، دود و گرما و صداي اتومبيل ها و كارخانه ها، كودهاي شيميايي و سمي و جاري شدن فاضلاب خانه و كارخانه ها به درون آب ها باعث آلودگي آب ها و محيط زيست مي شوند.